Język, jako narzędzie komunikacyjne, wśród podstawowych funkcji opartych na regułach i słownictwie, posiada również funkcję ekspresywną, związaną z wyrażaniem emocji, uczuć, czy opinii. Wszystko to odbywa się w otoczeniu językowym, kulturze danej społeczności, w jakiej znajduje się rozmówca, co wymaga poznania i posługiwania się odpowiednimi środkami wyrazu. Należą do nich konstrukcje językowe, które pozwalają wyrażać subiektywny stosunek mówcy do wygłaszanych treści. Wystarczy uzmysłowić sobie, że wszelkie przekazy są mniej lub bardziej nacechowane emocjonalnie. Nie tylko zatem, chociaż szczególnie, wszelkiego rodzaju życzenia, polecenia, czy wygłaszane opinie wymagają zastanowienia i wrażliwości, dzięki którym dostosowujemy przekaz do odbiorcy i zwiększamy możliwości porozumienia, czyli osiągnięcia celu komunikacyjnego.
W języku francuskim mamy wiele środków wyrazu, ale wśród nich istnieje szczególny tryb, jakim jest subjonctif, którego nie ma w gramatyce języka polskiego, i który w związku z tym stwarza problemy w procesie nauczania. Niniejszy artykuł próbuje przybliżyć naszym czytelnikom ten owiany złą sławą tryb łączący czasownika, charakterystyczny szczególnie dla języków romańskich, tak aby raz na zawsze rozprawić się z mitem trudności i niejasności w zastosowaniu. Zatem, subjonctif to tryb łączący czasownika – tryb gramatyczny, który łączy dwa zdania, w stosunku podrzędnym, poprzedzony łącznikiem „que” (że) i służący do wyrażania życzeń, poleceń wobec innych osób, ale też wątpliwości, osądów, potrzeb, oczekiwań oraz stwierdzeń przeciwnych aktualnym faktom. Jego użycie zaś podlega ścisłym zasadom gramatycznym języka. Podczas nauki, należałoby dokonać pewnego rodzaju paraleli i umieścić to zjawisko gramatyczne w kadrze możliwie zbliżonym do języka ojczystego. Dlatego warto zanotować, że w języku polskim, francuski subjonctif, choć nie istnieje w znaczeniu dosłownym, to ma swój odpowiednik, w postaci trybu przypuszczającego, i jest wyrażany za pomocą partykuł „żeby, iżby, ażeby, aby” i skrótowego „by”.
W związku z tym, w języku francuskim, wyrażenia planowanego działania, niepewnej przyszłości lub stanowiska dają świetną okazję do zastosowania trybu subjonctif. A co za tym idzie, nie wyrażania twardego stanowiska rozmówcy. Dotyczy to zwłaszcza form zdania podrzędnego, gdy zwracamy się do innej osoby, która ma dane życzenie, czy polecenie spełnić. Oto przykład zdania podrzędnie złożonego, z użyciem subjonctif:
– Je veux que tu saches. (chcę, żebyś wiedział).
Użycie tej formy dokonuje się oczywiście w rygorze zasad gramatycznych, ale cechuje się dość dużą dowolnością i zależy od intencji mówiącego i tego, co chce daną wypowiedzią osiągnąć.
Przy czym, nie zawsze, to co nam się wydaje wątpliwe, takie jest w rzeczywistości, w obcym języku. Na przykład wyrażenie: „je crois que” (sądzę, że) w języku francuskim nie niesie ze sobą ładunku wątpliwości, ani niepewności osądu, lecz po prostu ugruntowaną, potwierdzoną opinię. W związku z tym, nie występuje po nim subjonctif. Należy zatem pamiętać o uwzględnieniu różnic pomiędzy językami, sposobu myślenia, które również wynikają z kręgów kulturowych, odrębnej historii i innych czynników środowiskowych, które kształtują normę językową, na przestrzeni wieków. Najbardziej dobitnym tego przykładem jest sformułowanie: „j’espère que” (mam nadzieję, że), które w żaden sposób nie wyraża niepewności związanej z nadzieją, czy wahania, a raczej służy do wyrażenia pewnego rodzaju opinii, osądu, którego osoba mówiąca jest absolutnie pewna, w związku z tym, subjonctif nie będzie miał tu zastosowania. Możemy to identyfikować oczywiście z dość mocno rozwiniętym poczuciem pewności siebie Francuzów – takiej cechy osobowości zbiorowej, ale tutaj wkraczamy już na teren socjolingwistyki oraz pewnego rodzaju stereotypów. Co ciekawe, dopiero użycie tej formy w przeczeniu: „je ne pense pas que”, „je ne crois pas que” (nie sądzę, nie wiem, nie wierzę, że…) tę niepewność wprowadza i wymaga zastosowania trybu subjonctif.
To samo dotyczy również zdań pytających. Należy wiedzieć, że pytanie zadane w szyku zdania twierdzącego, czyli za pomocą intonacji lub „est-ce que” nie wprowadza trybu subjonctif, ale pytanie zadane przez inwersję (przestawienie szyku) już tak!. Poniżej przykład:
– Penses-tu qu’il le fasse? – czy uważasz, że on to robi? (pytanie przez inwersję)
Na koniec, łagodząc nieco ten rygor, związany ze ścisłym przestrzeganiem zasad gramatycznych, mimo wielu reguł, które dotyczą stosowania subjonctif, w czasie teraźniejszym, jak i przeszłym i wyjątków w odmianie czasowników, ostateczną decyzję, co do użycia tego trybu podejmuje rozmówca, i w tym sensie jest to bardzo elastyczne narzędzie językowe, które ubarwia język różnorodnością i wielobarwnością przekazów. Oprócz wyrażeń bezosobowych, bezwzględnie wymagających stosowania trybu subjonctif, jak:
-il faut que, il est possible que, il est important que….etc. (trzeba żeby, jest możliwe, jest ważne…itd.),
mamy dużą swobodę w jego używaniu. Bo jeśli ktoś jest pewny swojego stanowiska, lub zasadności głoszonego osądu, wówczas używa po prostu trybu oznajmującego. Faktem również jest, że subjonctif jest żywym elementem języka i nietrafione są opinie, że utrzymuje się sztucznie dzięki szkolnictwu i nauczaniu gramatyki. Tryb łączący jest powszechnie używany także w języku ludzi niewykształconych i wydaje się mało prawdopodobne, by jego popularność opierała się wyłącznie na tradycji.
Zapraszamy do zgłębienia dalszych szczegółów w ramach zajęć, dzięki czemu będzie można łatwo skatalogować, przećwiczyć w praktyce wiele różnorodnych wyrażeń i form, poszerzających wachlarz środków komunikacyjnych, ponieważ jak wiadomo:
„il est important que l’on puisse dépasser nos obstacles”. (jest ważne, abyśmy mogli przekraczać granice).
Następny krok
Jeśli macie Państwo dodatkowe pytania lub chcielibyście otrzymać ofertę zapraszamy do kontaktu.